aktualności
Gratulacje dla p. mgr Anny Giszcz ...
+ 22.10.2014r.
Talent Management in Life Insuran ...
+ 08.10.2014r.
Poznanie lokalnych rynków pracy d ...
+ 13.08.2014r.
zobacz wszystkie

Mierniki efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu,
B. Balewski
w: Przegląd Naukowo-Metodyczny - Edukacja dla bezpieczeństwa, Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa w Poznaniu, Poznań 2008, ss.92-106.
 
Wprowadzenie
        Koniec ubiegłego wieku to okres zapoczątkowania, w wielu krajach Europy środkowo-wschodniej, procesu transformacji społeczno-gospodarczej. Jednym z prekursorów procesów przemian była Polska. Obecnie z uwagi m.in. na to, że w wielu z dziedzin polityki gospodarczej, gwałtownym i częstym zmianom nie towarzyszyła celność, społeczeństwo nasze utraciło miano lidera procesu przemian. Jedną z dziedzin polityki gospodarczej negatywnie wpływających na ten wizerunek jest aktywna polityka rynku pracy.
 
Powody  interwencji państwa w działanie rynku pracy.
Analiza podstawowych wskaźników makroekonomicznych, ilustrujących zjawiska i procesy gospodarcze, zachodzące na polskim rynku pracy, w  okresie transformacji ustrojowej pozwala stwierdzić, że pomimo istnienia odpowiednich regulacji prawnych, procesy gospodarcze zachodzą w nim niezgodnie z prawidłowościami charakterystycznymi dla gospodarki rynkowej. Zjawiska te zachodzą trwale lub w systematycznie powtarzających się okresach. Dylemat badawczy stanowi próba wyłonienia odmiennych obszarów, znalezienia przyczyn występowania różnic i określenia prawidłowości.
Powszechnie przyjętym, klasycznym kanonem, jest odwrotnie proporcjonalna zależność pomiędzy zmianą poziomu wartości produktu krajowego brutto per capita i zmianą wskaźnika bezrobocia. Wzrost wskaźnika PKB per capita obrazuje bowiem wzrost dobrobytu, jak również wzrost aktywności gospodarczej i wpływa na ograniczenie patologii rynku w tym na spadek wartości wskaźnika bezrobocia.
      
Wykres 1.  Relacje ważonej  średniej ruchomej Δ PKB per capita  i ważonej średniej ruchomej Δ bezrobotnych ogółem w latach  1999-2000                                                                                                      
 

Mierniki1
 
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Wykres 2.  Relacje ważonej  średniej ruchomej Δ PKB per capita  i ważonej średniej ruchomej Δ bezrobotnych długookresowych w latach 1999-2000                 
Mierniki 2

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych  GUS
 
Spadek bezrobocia winien zachodzić w skutek tzw. absorpcji zasobu bezrobocia przez rozwój rynku i zachodzące na nim procesy wymiany (Glikman P., Kabaj M., Muszkiet T., 1997, s.166).
 
Tab.1. Współczynnik absorpcji zatrudnienia w Polsce w okresie transformacji.

Rok 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001
Współczynnik absorpcji zatrudnienia 0,59 0,55 -1,67 -0,6 0,25 0,19 0,32 0,37 0,00 -0,46 -0,63 -1,3
 

Źródło: Jarmołowicz W. (red.) Rynek pracy w warunkach zmian ustrojowych, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 2003 ,s.96

Współczynnik absorpcji przyjmuje jednak pozytywne wartości, tylko w sytuacji znaczącego tempa wzrostu tj. pow. 5%. Jest to możliwe jedynie przy ustawicznym obowiązywaniu strategii popytowej, czyli pobudzaniu przy pomocy instrumentów fiskalnych i monetarnych wewnętrznego popytu konsumpcyjnego.
 
Wykres 3. Relacje udziału deficytu obrotów bieżących w PKB i wielkości inflacji ( w %)  oraz wartości Wb                 

Mierniki 3
Źródło : Opracowanie własne na podstawie danych GUS i NBP
 
Wykres 4.  Relacja  popytu krajowego   i  wskaźnika bezrobocia
Mierniki 4

Źródło : Opracowanie własne na podstawie danych GUS i NBP

Przeszkodą w prowadzeniu takiej polityki, w warunkach polskiej gospodarki okresu transformacji, jest niski poziom oszczędności krajowych i niski poziom kapitału. Przeszkody te prowadzą  do pojawienia się  tzw. „bariery podaży” produkcji krajowej, powodującej wzrost poziomu inflacji i znaczący deficyt w obrotach bieżących (Jarmołowicz W. (red.), 2003, s.96), a w konsekwencji dalszy wzrost wskaźnika bezrobocia. W ujęciach relacji makroekonomicznych preferowanych przez zwolenników neoklasycznej szkoły ekonomii podkreśla się również, że poziom zasobu bezrobocia wiąże się ze zmianami w wydajności pracy oraz ze zmianami w technicznym uzbrojeniu pracy.O ile bowiem wydajność pracy rośnie z powodu redukcji zatrudnienia, lub też wzrost ten następuje z powodu wzrostu sprzedaży w danejgałęzi; to spadek wydajności pracy, przy równoczesnym występowaniu pozytywnych tendencji w wielkości sprzedaży, powoduje wzrost popytu na pracę i tym samym wpływa na zmniejszenie zasobu bezrobocia. Spadek wartości technicznego uzbrojenia pracy ilustrującego koszt stworzenia jednego miejsca pracy w danej gałęzi, pozwala również na zmniejszenie zasobu bezrobocia o ile, podobnie jak przy zmianach w tempie wydajności pracy, występują pozytywne tendencje w wielkości sprzedaży.

Wykres 5. Relacje tempa zmian wydajności pracy  zmian wielkości bezrobocia, % popytu krajowego  w PKB udziału i %udziału eksportu netto w PKB ( w %)                                 


 
Mierniki 5

gdzie: % Wb- % wskaźnik bezrobocia, % zmiana Wp- % zmiana wydajności pracy, % p.k. w PKB-% udziału popytu krajowego w PKB, % e.n. w PKB- % udziału eksportu netto w PKB, TUP-techniczne uzbrojenie pracy
                                                                                                          
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP

Wykres 6. Relacja  TUP,  wskaźnika bezrobocia, % popytu  krajowego w PKB   udziału i %udziału eksportu netto w PKB (w %)

Mierniki 6
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych NBP
W transformowanej polskiej gospodarce mamy jednak do czynienia z sytuacją odmienną, od ukazanej wyżej zasady. W okresie 1996-97 r. w sytuacji zrównoważonych zmian w relacjachudziału w PKB eksportu netto i popytu krajowego, obserwujemy spadek wartości wskaźnika bezrobocia, przy jednoczesnym wzrościewydajności pracy. W okresie2000-2001 r. podobnym relacjom eksportu i popytu krajowego towarzyszy natomiast spadek wydajności i równoległy do tegoż wzrost wielkości bezrobocia.

Tab.2. Podstawowe dane makroekonomiczne dotyczące wielkości bezrobocia, wydajności pracy, wartości technicznego uzbrojenia pracy oraz udziału popytu krajowego i eksportu w PKB.
  1996 1997 1998 1999 2000 2001
% Wb 13,2 10,3 10,4 13,1 15,1 17,5
% zmianaWp 3,4 3,6 2,9 6,7 5,8 4
% p.k. w PKB 101,6 104,3 105,2 106,4 106,9 103,5
% e.n. w PKB 1,6 4,3 5,2 6,4 6,9 3,5
Wartość TUP 1,6 1,4 1,9 6,9 6,1 5,3
 
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP

Podobny wzrost wielkości zasobu bezrobocia, występuje pomimo obserwowanego w w/w okresach, zmniejszenia wartości majątku przypadającej na jednego pracującego.
W oparciu o istotę krzywej Phillips’a powszechnie przyjmuje się tendencję występowania krótkookresowej zależności odwrotnie proporcjonalnej, pomiędzy zmianą wartości stopy inflacji i zmianą wartości wskaźnika bezrobocia.

Wykres 7. Relacja wskaźnika inflacji średniorocznej i wskaźnika bezrobocia.
Mierniki 7

Źródło : opracowanie własne na podstawie danych GUS
 
Ujęcie neoklasyczne podkreślając, że poziom bezrobocia związany jest z wielkością płacy realnej, zakłada występowanie punktu równowagi pomiędzy podażą i popytem na pracę. Punktem tym jest ukształtowana na określonym poziomie stawka płacy realnej. Zmiana wartości płacy realnej winna, zgodnie z założeniem ujęcia klasycznego, powodować ewentualnie dalszy wzrost popytu na pracę przy wystąpieniu tendencji obniżenia wartości płacy realnej lub też spadek popytu w sytuacji odwrotnej.

Wykres  8. Relacja wskaźnika wynagrodzeń realnych i wskaźnika bezrobocia.

Mierniki 8

Źródło : opracowanie własne na podstawie danych GUS

Przedstawione powyżej analizy, relacji zachodzących pomiędzy poziomem wskaźnika bezrobocia a podstawowymi wskaźnikami ilustrującymi zjawiska i procesy gospodarcze, pozwalają stwierdzić, że w okresie transformowania gospodarki nie zachodzą klasyczne zależności. Nie spełniają się założenia ujęcia neoklasycznego o wpływie zmian wskaźnika płacy realnej na wielkość bezrobocia. Nie dostrzega się odwrotnie proporcjonalnej zależności  pomiędzy zmianą poziomu produktu krajowego per capita, zmianą wydajności pracy i wartością TUP a zmianą wskaźnika bezrobocia. Można wręcz dostrzec stale lub okresowo występującą, niemal klasyczną postać zależności wprost proporcjonalnej (y = ax). Nie obserwuje się również zjawiska określonego w formule wyrażanej krzywą Phillips’a. W związku z tym nasuwa wniosek, że może istnieć negatywny szok ogólnej aktywności i dominacja bezrobocia związanego z nadwyżką globalnej podaży pracy nad popytem na pracę.
 
Wykres 9.Relacje wskaźnika bezrobocia w województwie wielkopolskim  i wartości stopy wolnych miejsc pracy (Krzywa Beveridge’a).

Mierniki 9

Źródło : opracowanie własne na podstawie danych GUS

Ta nadwyżka globalnej podaży pracy nad popytem na pracę, szczególnie uwidoczniona jest w liczbie osób długotrwale bezrobotnych oraz w  kształtowaniu się relacji zmian ogólnej liczby bezrobotnych i zmian liczby długotrwale bezrobotnych.

Wykres 10.Bezrobotni według czasu pozostawania bez pracy w miesiącach /stan na koniec czerwca 2000 r.

Mierniki 10
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Zasób bezrobocia w ponad połowie stanowią osoby długotrwale bezrobotne. Co w porównaniu z 15 % udziałem w tym zasobie bezrobocia frykcyjnego przemawia za słusznością tezy o chronicznej nadwyżce podaży pracy na popytem na nią. Bezrobocie długookresowe[1]charakteryzuje też swoiste tempo zmian ilościowych.
Wykres 11. Relacje∆ liczby bezrobotnych ogółem i ∆ liczby bezrobotnych pozostających bez pracy w okresie od 12 do 24 m-cy           


[1]Bezrobocie długookresowe,bezrobocie długotrwałe / chroniczne/ pozostawanie bez pracy w okresie powyżej 12 miesięcy, powodujące izolację społeczną, pauperyzację jednostki oraz szereg niekorzystnych zjawisk w psychice osób nim dotkniętych. Jarmołowicz W., Knapińska M., 2005,s.66
Mierniki 11
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
 
Wykres 12. Relacje∆ liczby bezrobotnych ogółem i ∆ liczby bezrobotnych pozostających bez pracy pow. 24 m-cy
Mierniki 12

Źródło : opracowanie własne na podstawie danych GUS
 
Tempo i zakres zmian ilości bezrobotnych pozostających bez pracy w okresie powyżej 1 roku i powyżej 24 miesięcy w stosunku do zmian ogólnej liczby bezrobotnych nie posiada jednorodnego charakteru.  W początkowej fazie transformacji zmiana wielkości zasobu bezrobocia ogółem, kształtowała się  podobnie jak przyrost zasobu pozostających bez pracy od jednego do dwóch lat i odwrotnie proporcjonalnie do przyrostu zasobu bezrobotnych pozostających w rejestrach powyżej 24 miesięcy. Dodatniej zmianie wielkości ogólnego zasobu towarzyszył bowiem spadek liczby osób pozostających bez pracy w okresie dłuższym niż 2 lata. I odwrotnie - spadkowi towarzyszył wzrost. Systematyczny, ustawiczny wzrost zasobów bezrobotnych zaobserwujemy w latach 1997-2001. Tendencja wzrostu ogólnej wielkości zasobu bezrobotnych jest ”odwzorowana” w tendencji kształtowania  zasobu bezrobocia długookresowego, z wyjątkiem zmian zachodzących w grupie bezrobotnych, pozostających bez pracy w okresie od 1 do dwóch lat. Tutaj bowiem tempa wzrostunie są skorelowane. Szczególnym tego przykładem są zmiany zachodzące w latach 1997-1999. Początkowo bowiem tempo przyrostu bezrobocia ogółem, jest znacznie mniejsze od tempa zmian liczby bezrobotnych pozostających bez pracy, w okresie od 1 do 2 lat. Później jednak tempo wzrostu ogólnego zasobu bezrobocia, jest znacznie większe od przyrostu zasobu pozostających bez pracy, w okresie od roku do dwóch lat. Istotę wyników analizy stanowi jednak spostrzeżenie, że spadek liczby bezrobotnych, dotkniętych tzw. bezrobociem chronicznym, zachodzi w znacznie wolniejszym tempie niż spadek ogólnej liczby bezrobotnych. Istniejący typ bezrobocia w Polsce okresu transformacji jest zatem w znacznej swej części bezrobociem strukturalnym[1]lub też jego transformacyjną odmianą[2].
Zgodnie z wynikami prac badawczych nad rolą i funkcją pracy w życiu społecznym[3]można uznać, że praca jest jednym z czynników produkcji, wykorzystywanym powszechnie w procesie produkcji podlegającym prawom ekonomicznym, ale także, że jest ona formą więzi między jednostkami oraz formą stosunków społecznych. Natomiast w podejściu do zagadnienia braku pracy, uznać należy za słuszne ujęcie K. Mlonek ukazujące bezrobocie jako kategorię analityczną rynku pracy, oznaczającą niezrealizowaną podaż pracy, która jest rezultatem nierównowagi między podażą zasobów ludzkich, a chłonnością zatrudnieniową gospodarki. Jak również kategorię podmiotową, czyli  stan przymusowej bezczynności zawodowej osób zdolnych do pracy i zgłaszających gotowość do jej podjęcia, dla których podstawą egzystencji są dochody z pracy (K.Mlonek: Bezrobocie - pojęcia podstawowe, Rynek Pracy 11-12/94.). Kategoria podmiotowa ujęcia zjawiska bezrobocia ukazując społeczne konsekwencje zjawiska braku pracy uwypukla jednocześnie szczególną ułomność „niewidzialnej ręki rynku” obserwowaną na rynku pracy i tym samym przyczynia się do prób poszukiwania instrumentów naprawczych. Poszukiwanie to jednak z uwagi na pierwszą z płaszczyzn definicji zaproponowanej przez K. Mlonek nie może być prowadzone w oderwaniu od wiedzy ekonomicznej. Z uwagi na fakt, że żadna z koncepcji ekonomicznych nie doczekała się jednak pełnej realizacji[4], można stwierdzić, że trójelementowy model życia gospodarczego: gospodarstwo domowe[5]  + podmioty gospodarcze[6]  + państwo jest modelem, w którym winno poszukiwać się wsparcia dla „niewidzialnej ręki” rynku pracy. Szczególnie państwo,   z uwagi na występowanie jego niepodważalnego trwałego związku ze społeczeństwem oraz na fakt, że stanowi ono zabezpieczenie wartości narodu[7]i stwarza warunki korzystania  z  tych wartości oraz ich ubogacania (Zwoliński A.,  s.23)jest tą płaszczyzną, w której można znaleźć pomoc dla sił rynkowych. W aspekcie oddziaływania na bezrobocie pomoc państwa, realizowanajest w dwóch typach polityki zatrudnienia: pasywnej i aktywnej.
 

Istota aktywnej polityki rynku pracy

W okresie transformacji ustrojowej, szczególnie widocznym elementem polityki gospodarczej, będącej  „oddziaływaniem państwa na dynamikę, strukturę i funkcjonowanie gospodarki”(Winiarski B.(red.), 2001, s.17), jest oddziaływanie na rynek pracy poprzez tzw. politykę zatrudnienia, a w szczególności politykę rynku pracy.
Polityka zatrudnienia, rozumiana jako „czynne oddziaływanie władz państwowych na rynek pracy pod kątem potrzeb gospodarki kraju oraz godzenia interesów pracodawców i robotników” (Winiarski B.(red.), 2001,s.466)powstała na początku XX wieku. Współcześnie termin ten jest wielokrotnie redefiniowany. M. Sęp uważa, że „polityka zatrudnienia zajmuje się ustalaniem i wyjaśnianiem w układzie dynamicznym siły sprzężenia procesu rozwoju gospodarki z procesami demograficzno-społecznymi, wskazuje na określone cele zatrudnieniowe oraz metody, środki i drogi prowadzące do osiągnięcia wyznaczonych celów, wpływając przy tym na zatrudnienie”(Sęp M., 1996,s.23).  K. Markowski natomiast uważa, że „polityka zatrudnienia łącząc w sobie elementy polityki gospodarczej i społecznej polega na, opracowywaniu i wcielaniu w życie programów zatrudnienia, zgodnie z nadrzędnymi celami rozwoju gospodarki narodowej” (Markowski K , 1992, s.  154). 
Z. Wiśniewski podkreśla, że jest ona „przejawem działalności na rzecz racjonalnej alokacji zasobów ludzkich”(Dolny E., Meller J., Wiśniewski Z., 1998,s.15).
Podobne jak w przypadku problemów przy jednoznacznym określeniu zakresu i znaczeniu polityki zatrudnieniowej, występują również trudności w jednoznacznym określaniu celów stawianych przed polityką zatrudnieniową. M. Kabaj za najważniejsze funkcje polityki zatrudnienia nazywanej również przez niego  polityką przeciwdziałania bezrobociu, uznaje: cele osłonowe, czyli łagodzenie finansowych skutków bezrobocia, czasową aktywizację bezrobotnych w ramach aktywnych form promowania zatrudnienia, (jako integralnego elementu polityki społeczno-gospodarczej) oraz analizę i eliminowanie czynników generujących bezrobocie (Kabaj M., 1996, s.310). W odniesieniu do oddziaływania na bezrobocie Z. Wiśniewski dodaje, że głównym celem polityki zatrudnieniowej jest utrzymywanie - możliwego do zaakceptowania przez społeczeństwo poziomu bezrobocia” (Wiśniewski Z., 1994, s.31). J. Gogolewska natomiast systematyzuje funkcje polityki zatrudnienia dzieląc je na funkcje: społeczne i ekonomiczne (Gogolewska J., 2001,s.467).
W. Jarmołowicz podkreśla dodatkowo konieczność nadania polityce zatrudnieniowej regionalnego charakteru (Jarmołowicz W., Knapińska M.,  2005,s.91).
Z uwagi m.in. na metody realizacji celów stawianych przed polityką zatrudnienia nie jest ona terminem jednoznacznym z polityką rynku pracy. Polityka zatrudnienia skierowana jest bowiem przede wszystkim na utrzymanie istniejących i tworzenie nowych miejsc pracy na tzw. rynku pierwotnym, a polityka rynku pracy jako jej składowa „koncentruje się na rozwiązywaniu problemów strukturalnych i społecznych już działającego rynku pracy”.
Ze względu na wymiar gospodarczy, politykę rynku pracy można podzielić na politykę pasywną i aktywną[8]. Pierwszy z typów charakteryzuje się prowadzeniem działań legislacyjnych na rzecz tworzenia spójnego prawa pracy – tzw. regulatorów autonomicznych. Są nimi mechanizmy, które bez konieczności podejmowania  każdorazowo odrębnych decyzji, wpływają na  sytuację na rynku pracy: np. określenie limitu nadgodzin (Kryńska E., Kwiatkowski E., Zarychta H., 1998,s.125). Regulatorami tymi są także: zasiłki dlabezrobotnych, zasiłki i świadczenia przedemerytalne, wcześniejsze emerytury, zasiłki okresowe i celowe, świadczenia w naturze, odprawy pieniężne z tytułu zwolnień oraz inne świadczenia społeczne (Kryńska E., Kwiatkowski E., Zarychta H., 1998,s.125,s.126). Mechanizmy te jednak mają głównie na względzie funkcje osłonowo-socjalne (Jarmołowicz W., Knapińska M.,  2005, s.163).
Drugi typ polityki to oprócz prawodawstwa, bezpośrednie działania  aparatu państwa na rynku pracy, poprzez opracowanie i wdrażanie regulatorów nie autonomicznych (mechanizmów wymagających podjęcia każdorazowo szczegółowej decyzji przedstawicieli  aparatu państwa (Krajewska A., 2003, s. 388). Mechanizmy te to „zbiór instrumentów nastawionych na włączanie bezrobotnych do rynku pracy” (Golinowska S., 2001, s.16). Najczęściej aktywna polityka rynku pracy jest skierowana na tzw. grupy największego ryzyka (Wiśniewski Z.,  2005, s.25).
Według aktualnie obowiązującego w Polsce aktu normatywnego ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. O promocji zatrudnienia i instrumentach rynku pracy  - Instrumentami aktywnej polityki rynku pracy są: prace interwencyjne, roboty publiczne, szkolenia i instrumenty rynku pracy wspierające podstawowe usługi rynku pracy (czyli: staże, finansowanie kosztów przejazdów do pracodawcy zgłaszającego wolne miejsca pracy, finansowanie zakwaterowania w miejscu pracy, dofinansowanie wyposażenia, konsultacji prawnych i kosztów doradztwa, refundowanie kosztów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne itp.)
Wszystkie one mają do spełnienia pięć funkcji: aktywizację zawodową bezrobotnych, zmniejszenie niedopasowań strukturalnych na rynku pracy, zwiększenie produktywności siły roboczej, weryfikację gotowości do podjęcia pracy i oddziaływanie na wielkość bezrobocia (Calmfors L., Skedinger P., 1995 oraz Kwiatkowski E., 1998). Może ponadto jako tzw. „polityka  proaktywna”,  wspierać  współpracę (Meager N., 1998)lub też przejścia między pracą w niepełnym a pracą w pełnym wymiarze czasu oraz przepływy z systemu edukacji do systemu pracy (Maksim M., 2005, s.163), a także  propagować równe szanse na rynku pracy(Maksim M., 2005, s.163).
Wypełnienie tych funkcji zgodnie z zasadami prowadzenia polityki gospodarczej musi opierać się na właściwym wykorzystaniu praw ekonomicznych. A zgodnie z ujęciem prakseologicznym również na ekonomizacji, czyli uczynieniu ich bądź wydajniejszymi, bądź oszczędniejszymi.
 
Efektywność aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu

Analiza efektów działań służb zatrudnienia oraz stosowanych przez nie podstawowych mierników efektywności,  pozwala stwierdzić, że organy te utożsamiają ze sobą pojęcia efektywności i skuteczności. Terminy te, choć są znaczeniowo zbliżone, w praktyce życia gospodarczego oznaczają dwa odmienne pojęcia. W oparciu o prakseologiczną definicję można stwierdzić, że skuteczne działanie gospodarcze zachodzi wówczas, gdy  nie występuje wyłączenie środków i celów (Zieleniewski J.,1981, s.194). W wypadku aktywnej polityki rynku pracy skutecznością[9]jest zatem wykorzystanie czynników wzrostu na optymalne kształtowanie poziomu rejestrowanego bezrobocia[10]. Natomiast terminem „efektywność” należy określać realizację założonego celu, przy minimalizacji kosztów poniesionych na jego urzeczywistnienie (Kotarbiński T.,  1972 s.39).
Instrumentem wspomagającym działania, na rzecz trwałego zróżnicowania skuteczności i efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu i ich ekonomizacji są m.in. mierniki efektywności aktywnej polityki rynku pracy.

Tab. 3. Zestawienie mierników efektywności programów prac interwencyjnych.

Lp. Nazwa miernika

Charakterystyka miernika

Formuła
G.1. Stopa ponownego zatrudnienia  uczestników prac interwencyjnych liczba uczestników prac interwencyjnych, którzy uzyskali  stałe zatrudnienie  po zakończeniu prac interwencyjnych/liczba bezrobotnych  uczestniczących w programie[11]        G.1.1.
G.1.=--------
       G.1.2.
G.2. Koszt ponownego zatrudnienia uczestników prac interwencyjnych łączny koszt dotacji  przeznaczonych na prace interwencyjne / liczba uczestników  programu, którzy otrzymali stałe zatrudnienie po jego  zakończeniu[12]        G.2.1.
G.2.=--------
       G.1.1.
G.3 Średni koszt dotacji przypadający na jednego uczestnika programu łączny koszt dotacji przeznaczonych  na prace interwencyjne / liczba zatrudnionych  w ramach programu[13]        G.2.1.
G.3.=--------
       G.3.1.
G.4. Wskaźnik odmowy udziału w programie prac interwencyjnych liczba bezrobotnych , którzy odmówili  uczestnictwa w pracach  interwencyjnych / liczba bezrobotnych  uczestniczących w programie[14]        G.4.1.
G.4.=--------
       G.4.2..
G.5. Wskaźnik wykorzystania maksymalnej kwoty dotacji średni koszt dotacji przypadający na jednego  uczestnika  programu prac interwencyjnych / najwyższa  średnia kwota  dotacji prawnie  dozwolona na jednego  zatrudnionego w okresie prowadzenia prac interwencyjnych[15]        G.3.
G.5.=--------
       G.5.1.
G.6. Wskaźnik wznowienia prawa do zasiłku liczba bezrobotnych , którym  przyznano prawo do zasiłku po zakończeniu  prac interwencyjnych / liczba bezrobotnych uczestniczących w programie[16]        G.6.1.
G.6.=--------
       G.4.2.
 

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Kołodziejczyk P. (red), Analiza efektywności programów rynku pracy , MPiPS /KUP, Warszawa 1995, s.145-148
 
Dotychczas funkcjonujące polskie wskaźniki efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu ukazują jednak przede wszystkim zakres ilościowy oddziaływania aktywnej polityki rynku pracy lub teższacunkowy koszt trwałego zatrudnienia uczestników programów.

Wykres 13. Relacje średniej stopy ponownego zatrudnienia i wskaźnika bezrobocia w powiecie kępińskim
 



[1]Bezrobocie strukturalne – w wąskim znaczeniu brak pracy wynikający ze strukturalnych zmian w gospodarce w wynikukurczenia się niektórych dziedzin produkcji i zwalniania pracowników ze względu nawieklub zbędne już kwalifikacje (w Polsce np. w hutnictwie i górnictwie). W sensie largo zróżnicowanie stóp bezrobocia w poszczególnych grupach siły roboczej i na poszczególnych mikrorynkach, nawet w warunkach zachowania równowagi całkowitej na rynku pracy. Kwiatkowski E., ,2003, s. 539 oraz Socha M., Sztanderska U., 2000,s.27
[2]Transformacyjne bezrobocie strukturalne. Zjawiska gospodarcze, którego przyczyny  powstania są bezpośrednio związane z procesem transformacji i nie podlegają likwidacji za pomocą doraźnych posunięć polityczno-gospodarczych. Bezrobocie to uwarunkowane jest m.in. od racjonalizacji gospodarki, wysokości udziału budżetu w PKB oraz od występowania ujemnego salda w bilansie handlowym. Balicki W., Ptaszyńska B., Strukturalne bezrobocie transformacyjne (w: ) Jarmołowicz W., (red.) 2003,s.40 i 46-49
[3]M.in. Strzeszewski Cz., Praca ludzka, KUL, Lublin 1978, Katechizm Kościoła Katolickiego Część I, Rozdział I Artykuł I, Paragraf 6 pkt. 4, wers 378, Część I Rozdział I Artykuł 3, Paragraf 3 wers 533,Część III, Rozdział II, Artykuł III ,wers 1940,Część III, Rozdział I, Artykuł 3, wers 2184,Część III, Rozdział II, Artykuł 7, wers 2401, Część III, Rozdział II, Artykuł 7, wers 2427, Część IV, Dział II , Artykuł 3, wers 2834; Komender Z. ,Praca ludzka (w:) Człowiek i praca (red) Wołkowski J. PAX, Warszawa , 1979 Jan Paweł II, O pracy ludzkiej, Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, Wrocław , 1983, Engels F., Rola pracy w procesie uczłowieczenia małpy , (w:) Marks K., Engels F., Dzieła wybrane, Warszawa , 1949.,t.2, Marks K., Kapitał, t.1, Książka i Wiedza, Warszawa,1951, Begg D., Fischer S.,  Dornbusch R., Ekonomia, PWE, Warszawa 1993 i in.
[4]Historia nie zna przykładu państwa o ustroju doskonale zliberalizowanym, ani też państwa doskonale zetatyzowanego.
[5]zbiór osób wspólnie zamieszkujących i posiadających wspólne dochody
[6]organizacje powołane dla osiągnięcia zysku na drodze wolnorynkowego, konkurencyjnego procesu wymiany dóbr
[7]W języku francuskim i angielskim słowo „nation” oznacza zarówno naród jak i państwo
[8]Kwiatkowski E. do instrumentów aktywnej polityki państwa na rynku pracy zalicza: publiczne programy zatrudnienia, polegające na tworzeniu przez państwo dodatkowych miejsc pracy w dziedzinach nie cieszących się zainteresowaniem sektora prywatnego oraz subsydiowanie zatrudnienia polegające na udzielaniu bezzwrotnej pomocy państwa przedsiębiorstwom rezygnującym z redukcji zatrudnienia lub tworzącym nowe miejsca pracy, pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe. Według Wiśniewskiej K.- aktywna polityka państwa na rynku pracy to kierowanie bezrobotnych na szkolenie , prace interwencyjne, roboty publiczne , inicjowane zatrudnienie absolwentów oraz pobudzanie przedsiębiorczości. Jarmułowicz W., Knapińska M., , 2005,s.160-161
[9]Skuteczność polityki w ujęciu tradycyjnym ukazywana jest najczęściej jako działanie oparte na wykorzystaniu poznanych praw ekonomicznych celem osiągnięcia zamierzonego celu (Winiarski B., Polityka...,Warszawa,2001, s.21) lub jako efektywne realizowanie budżetu. R. Putnam przyjmując skuteczność za zmienną zależną uznał, że może ona zależeć od obywatelskiej wspólnoty Postępując zgodnie z założeniem Putnama uznającym skuteczność polityki za zmienną zależną oraz  spełniając podstawowe 3 kryteria teorii zjawisk społecznych: kryterium ważności, prostoty i dokładności przewidywań. (Shively W., Sztuka prowadzenia badań ....Poznań,2001, s.33-42)oraz uznając założenia logicznego prawa wyłączonego środka, można przyjąć , że skuteczna aktywna polityka rynku pracy jest działaniem, które realizuje określony cel-optymalizację wartości wskaźnika bezrobocia- przy  wykorzystaniu istniejących czynników wzrostu gospodarczego.
[10]Koncepcje celów polityki rynku pracy posiadają ewolucyjny charakter. Obserwowane to jest w szczególności w zmienności celów aktywnej polityki rynku pracy.. Jej pierwotnym celem było zmniejszenie bezrobocia zwłaszcza frykcyjnego, Później stała się instrumentem wspierającym przemiany strukturalne w gospodarce, wynikało to z przekonania o malejącym wpływie na gospodarkę polityki makroekonomicznej w zakresie ograniczenia rozmiarów bezrobocia. Ostatnia dekada XX w. charakteryzowała się wzrostem ubóstwa , marginalizacji , a nawet wykluczenia społecznego zwłaszcza długotrwale bezrobotnych, dlatego też aktywna polityka rynku pracy stała się wówczas instrumentem przeciwdziałającym takiemu stanowi. Maksim M., 2005, s.163
[11]Gdzie:G.1.1.-liczba osób zatrudnionych na stałe po zakończeniu wszystkich programów G.1.2.-liczba osób zatrudnionych w programie.
[12]Gdzie :G.2.1. – koszt prac interwencyjnych - sumę kwot zrefundowanych  i zobowiązań Funduszu Pracy, dla wszystkich organizatorów  prac interwencyjnych, z którymi zawarte umowy zakończyły się w badanym czasie.G.1.1. –jak wyżej
[13]Gdzie :G.2.1.- jak wyżej .G.3.1. oznacza łączną liczbę zatrudnionych uczestników programu prac interwencyjnych rozumianą jako sumę liczb bezrobotnych zatrudnionych w każdym miesiącu trwania każdej umowy ,zakończonej w badanym okresie.
[14]Gdzie :G.4.1.- liczba osób bezrobotnych, którzy odmówili przyjęcia skierowania do pracy w ramach programu prac interwencyjnych zakończonego w badanym okresie. G.4.2. oznacza liczbę obsadzonych miejsc pracy okresowej. Należy przez to rozumieć ,że miejsce pracy porzucone przez jednego uczestnika programu robót publicznych i obsadzone innym uznaje się za jedność
[15]Gdzie ;G.3. oznacza średni koszt dotacji na jednego uczestnika programu.G.5.1. maksymalna prawnie dopuszczona kwota refundacji jaką można przeznaczyć na dotację do jednego uczestnika programu prac interwencyjnych.
[16]  Gdzie : G.6.1. - liczba bezrobotnych uczestników programu zakończonych prac interwencyjnych w terminie do trzech miesięcy od zakończenia programu) zarejestrowanych z prawem do zasiłku. G.4.2.- jak wyżej
Mierniki 13

Źródło: opracowanie własne
 
Preferowanie oddzielnego mierzenia ogólnej liczby uczestników programów, odsetka bezrobotnych, uczestniczących w programach rynku pracy i kosztu ponownego zatrudnienia, nie pozwalajednak na ukazanie stopnia realizacji funkcji wpływu na wielkość zasobu bezrobocia i kosztu realizacji tejże funkcji.
Stosowane mierniki ponadto odbiegają o tych stosowanych w innych państwach. W Wielkiej Brytanii bowiem badając efektywność aktywnej polityki rynku pracy zwracano uwagę na relacje zachodzące pomiędzy oszczędnościami z tytułu nie wypłacania zasiłków dla uczestników programu i wpływami podatkowymi od pracowników objętych programem, a kosztami programu (Temporary Employment Subsidy - Wielka Brytania -lata 1975-79; oraz na relację kosztu wypłat zasiłków dla podobnej liczebnie grupy osób do grupy beneficjentów programu i kosztu programu ( Small Firms Employment Subsidy – Wielka Brytania) [ Markowski K ,1992] 
W oparciu o powyższe słusznym wydaje się pogląd o konieczności wprowadzenia do polskiego aktywnego przeciwdziałania bezrobociu nowej koncepcji jego efektywności. Pozwoli to m.in. na trwałe zróżnicowanie ujęcia skuteczności i efektywności aktywnej polityki rynku pracy jak również może stanowić przyczynek do wzrostu ekonomizacji aktywnego przeciwdziałania bezrobociu.
Nowa koncepcja mierzenia efektywności aktywnej polityki rynku pracy, w celu jej ekonomizacji winna ilustrować relacje stosunku kosztu ponownego zatrudnienia uczestników programu, w okresie n(Gn) do zindeksowanego tegoż kosztu w okresie 0w stosunku do zmian wskaźnika bezrobocia w okresie ni 0
 
                                                                                              Gn                                                
                                                                                 ______________                                                    
                                                                                G0  ּdt (  0...n     )                                                                       
                                                Ef = 1 -        [     ___________________     ]                          
                                                                                   1-   ∆Wbn
                                                                              ________________
                                                                                    1 - ∆  Wb0

 
Powiązanie, w zaproponowanej formule efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu, zmian wielkości kosztów ponownego zatrudnienia i zmian wielkości wskaźnika bezrobocia, stanowi przejaw ukierunkowania aktywnej polityki rynku pracy, na kształtowanie kosztów działalności w ścisłym powiązaniu z głównym celem działania służb zatrudnienia -  kształtowaniem  poziomu  bezrobocia, czyli na uczynienie jej oszczędniejszą, bądź wydajniejszą.
Analizując kształtowanie wartości formuły, można stwierdzić, że zaproponowany współczynnik  efektywności osiągnie wartość najkorzystniejszą (Ef>0), wówczas gdy wystąpi jednoczesne zmniejszenie tempa wzrostu wskaźnika bezrobocia i zmniejszenie kosztu ponownego zatrudnienia.
Praktyczne wykorzystanie zaproponowanego wskaźnika ukazuje natomiast, że ta najkorzystniejsza jego wartość osiągana jest bardzo rzadko (Balewski B., 2006).. Wskazuje również, że programy szkoleniowe cechuje wyższa efektywność niż programy subsydiowania zatrudnienia (Bartkowiak G., Balewski B., 2007).

Wykres14. Relacje średniego wskaźnika efektywności programów subsydiowania zatrudnienia i programów szkoleniowych.


 
Mierniki 14

Źródło: badanie własne
 
Opracowanie formuły efektywności, łączącej nakłady na program czasowej aktywizacji zawodowej bezrobotnych z poziomem realizacji celu polityki państwa na rynku pracy, jest jednak dopiero pierwszym etapem prac, mających na celu stworzenie optymalnego instrumentarium ekonomizacji aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu. Dalej zachodzi konieczność wyłonienia czynników warunkujących zeóżnicowanie i zmiany poziomu efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.
Z uwagi na fakt, że zjawisko bezrobocia, którego ograniczeniu, służyć ma aktywna polityka rynku pracy jest zjawiskiem ekonomicznym i społecznym należy założyć, że determinantami efektywności aktywnego przeciwdziałania bezrobociu są zarówno czynniki ekonomiczne jak i czynniki psychospołeczne. Tezę tę weryfikują pozytywnie przeprowadzono badania empiryczne (Balewski B., 2006).
 
Czynniki ekonomiczne determinantą efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu

Badania empiryczne ukazują, że na efektywność aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu wpływa niemal cały zbiór elementów stanowiących potencjał gospodarki oraz jej sprawnośćorganizacyjnąi warunkujących możliwości dalszego rozwoju ekonomicznego. Elementy te stanowią grupę czynników ekonomicznych. Można je podzielić na: czynniki infrastrukturalne, czynniki demograficzne, czynniki finansowe oraz czynniki z zakresu poziomu przedsiębiorczości i czynniki z zakresu zarządzania programem.
Szczegółowa analiza relacji zachodzących pomiędzy wartością współczynnika efektywności i czynnikami ekonomicznymi dokonana na przykładzie badanej próby ukazuje jednak, że zależności zachodzące pomiędzy wartością stanowiącą wynik formuły efektywności aktywnej polityki rynku pracy i poszczególnymi czynnikami ekonomicznymi są złożone i niejednorodne.
Przyczyn zróżnicowania wielkości oddziaływania czynników ekonomicznych upatrywać należy zarówno w jednym z elementów tego zbioru tj. skuteczności służb zatrudnienia, będącej umiejętnością wykorzystania środków (innych czynników ekonomicznych) na ↓∆ Wb0 ...n ≥ Bn  jak i skali oddziaływania tzw. reszty jaką w przeciwdziałaniu zjawisku społeczno-gospodarczemu jest zbiór czynników psychospołecznych.
Istotnym wnioskiem przeprowadzonych badań jest negatywna weryfikacja hipotezy o wpływie na efektywność aktywnej polityki rynku pracy wielkości i źródła pochodzenia środków finansowych.
 
 
 
Wykres 15. Kształtowanie się  wartości współczynnika efektywności  aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu przy wzroście  środków finansowych dla programów subsydiowania zatrudnienia                                            

 
Mierniki 15
Źródło: opracowanie własne
 
Wykres 16. Kształtowanie wartości   współczynnika efektywnościaktywnych form przeciwdziałania przy wzroście wielkości nakładów dla programów szkoleniowych
Mierniki 16

Źródło   badania własne     
                      
Wynik ten jest szczególnie istotnym z uwagi na fakt powszechnie obowiązującej trwałej opinii, że ograniczona ilość środków warunkuje skuteczność służb zatrudnienia w realizacji aktywnej polityki rynku pracy. Trwałość powyższej opinii może wynikać stąd, że nie obserwujemy koherencji celów organizatorów i beneficjentów aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.

Tab. 4. Zestawienie celów organizacji i wdrażania programów promocji przedsiębiorczości i zatrudnienia.

Cele aparatu państwa Cele przedsiębiorstw
1)Zapewnienie umiejętności zawodowych osobom bez kwalifikacji zawodowych.
2)W dłuższej perspektywie dostosowanie struktury zawodowej siły roboczej do zmieniających się potrzeb gospodarki.
3)Wyszukiwanie zatrudnienia dla uczestników szkoleń.
4) Promowanie rozwoju małych firm.
5)Umożliwianie bezrobotnym samo zatrudniania. 
6)Tworzenie nowych miejsc pracy.
7)Obniżenie wydatków Funduszu Pracy poprzez zwolnienie z obowiązku płatności zasiłków dla bezrobotnych.
8)Promowanie ponownego zatrudnienia poprzez tworzenie nowych miejsc pracy i zapewnienie gotowości do rozpoczęcia pracy.
9)Wspieranie rozwoju lokalnych firm.
10)Promowanie uprzywilejowanych sektorów ( gałęzi ) gospodarki.
11)Zmniejszanie długotrwałego bezrobocia.
12)Rozwijanie lokalnej infrastruktury w celu tworzenia nowych miejsc pracy.
13)Zapewnianie pracownikom nowych umiejętności.
14)Zmniejszanie długotrwałego bezrobocia.
15)Stwarzanie możliwości stałego zatrudnienia.
16)Zachęcanie do zatrudniania absolwentów.
17 )Wspieranie w uzyskiwaniu  praktycznych umiejętności zawodowych  przez absolwentów i zwiększanie  w ten sposób ich szans na znalezienie  stałego zatrudnienia.
1) Utrzymanie  dotychczasowego  poziomu zatrudnienia  w przedsiębiorstwie.
2) Zwiększenie podaży dóbr  stanowiących ofertę przedsiębiorstwa.
3) Zmniejszenie kosztów zatrudnienia.
4) Generowanie wartości przedsiębiorstwa.
5) Rozwój infrastruktury technicznej przedsiębiorstwa.
6) Zwiększenie poziomu inwestycji w przedsiębiorstwie.
7) Zwiększenie zysków z działalności przedsiębiorstwa.
8) Umożliwienie znalezienia pracy przez osoby z kręgu znajomych, przyjaciół   przedsiębiorcy  ( kierownika  przedsiębiorstwa z sektora publicznego.
 
 

Źródło : opracowanie własne na podstawie Kołodziejczyk P. (red.), 1995, s.135-137 i badań własnych

Cele stawiane przed aktywnymi formami przeciwdziałania bezrobociu przez służby zatrudnienia są skupione przede wszystkim na sferze zarządzania zasobem bezrobocia, a cele uczestniczących w programach przedsiębiorców są skupione na aktualnych potrzebach przedsiębiorstw.
 
Czynniki psychospołeczne determinantą ekonomizacji aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu

Badania pozwalają pozytywnie zweryfikować hipotezę o wpływie czynników psychospołecznych na efektywność aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.
Przeprowadzone badania z wykorzystanie autorskiej metody multiaksiomatyczngo dowodzenia nie wprost[1], pozwoliły też odnieść się do wartości, w tym tych podlegających międzypokoleniowej transmisji.
Wartości te stanowią bowiem podstawę kształtowania się systemu postaw jednostki – posiadają dla niej fundamentalne znaczenie.
 
Rys.1. Wpływ wartości na czynniki psychospołeczne
 



[1]Tworzeniu tej metody przyświecała idea poznania i obiektywnego ukazania zróżnicowania oceny realizacji wartości obserwowanych w przeszłości i obecnie . Wyłonione we wcześniejszej fazie badań, konsekwentne zachowania, celem znalezienia ich związku z inną kategorią np.: efektywnością,  połączono w jakościowo spójne grupy. W wyniku tej fazy prac badawczych udowodniono, że analiza psychohistoryczna społeczeństwa zamieszkującego na terenie tzw. ziem polskich pozwala, na wyłonienie jakościowo odmiennych zbiorów konsekwentnych zachowań.  Dostrzeżone konsekwentne reakcje na bodziec z otoczenia, czerpiące ze zbioru realizowanych wartości zostały następnie pogrupowane na spójne grupy: uczciwość/nieuczciwość, lojalność/nielojalność, innowacyjność/niechęć do innowacji, praworządność/niepraworządność, obowiązkowość/nieobowiązkowość. Pogrupowanie pozwoliło na skonstruowanie własnych kwestionariuszy, które wykorzystują pewne elementy z dotychczasowych podobnych zdobyczy nauki Kwestionariusze metody multiaksiomatycznego dowodzenia nie wprost oparte są na wykorzystaniu logicznej zasady dowodzenia nie wprost, albowiem służą do badania zachowań i ich oceny. Zachowanie jest oceniane w zróżnicowany sposób. Zróżnicowanie to zachodzi w aspekcie wizji własnej i oceny otoczenia. Logika dowodzenia nie wprost, pozwala w takich przypadkach zminimalizować lub nawet uniknąć zafałszowań, wynikających z trudnej do zobiektywizowania wizji samego siebie i często również nie zobiektywizowanej oceny lansowanej przez otoczenie. Przyjęcie  w badaniach kanonu logicznego dowodzenia nie wprost pozwoliło w szczególności „uwolnić” wyniki badań od efektu halo   (aureoli) i efektu Horna W wyniku analizy zebranych przy użyciu tak skonstruowanego narzędzia, informacji otrzymaliśmy wiedzę na temat aktualnej występowalności, dostrzeżonych przy wykorzystaniu metod badawczych psychohistorii, konsekwentnych zachowań. Wynikom badań nadano wartości (system wag), co przy wykorzystaniu wskaźnika zbieżności i wskaźnika korelacji wielorakiej ukazuje związek elementów poszczególnych zbiorów z inną kategorią.
 
Mierniki 17

Źródło: Balewski B., 2006, s.264

Jak również wpływają na kapitał społeczny i kulturę organizacyjną. Przeprowadzone badania potwierdziły ponadto terytorialne zróżnicowanie postaw.
 

Mierniki 18

Udowodniono także, że w trakcie organizowania, czyli czynności nadawania obiektowi podobnie rozumianego ustroju, można wykorzystać postawy wobec pracy do sprawnego działania lub też zmodyfikować zachowania uczestników programów rynku pracy.
 
Użyteczność badań nad ekonomizacją aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu
W sytuacji, w której analiza relacji zachodzących pomiędzy podstawowymi wskaźnikami ilustrującymi zjawiska i procesy gospodarcze, a poziomem wskaźnika bezrobocia,  pozwala stwierdzić, że nie zachodzą klasyczne zależności umożliwiające  zmniejszenie wielkości zasobu bezrobocia[1]uzasadnionym staje się prowadzenie przez państwa działań na rzecz przeciwdziałania zjawisku bezrobocia. Działania te winny jednak charakteryzować się ekonomizacją.
Dotychczas funkcjonujące mierniki efektywności nie umożliwiają praktycznego, trwałego  rozdzielenia pojęć skuteczności i efektywności ekonomicznej aktywnej polityki rynku pracy.
Opracowanie zatem nowej formuły efektywności, czerpiącej z bogatego doświadczenia innych stanowić może istotny początkowy przyczynek do wprowadzenia aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu na drogę uczynienia go bądź wydajniejszym, bądź oszczędniejszym.
Wynik poszukiwań determinant efektywności może natomiast przyczynić się do skonstruowania nowego modelu programu aktywnego przeciwdziałania bezrobociu.

Rys. 3. Planowanie programu aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.
 



[1]Nie spełniają się założenia ujęcia neoklasycznego o wpływie zmian wskaźnika płacy realnej na wielkość bezrobocia, nie dostrzega się odwrotnie proporcjonalnej zależności,  pomiędzy zmianą poziomu produktu krajowego, zmianą wydajności pracy i wartością TUP a zmianą wskaźnika bezrobocia oraz nie obserwuje się zjawiska określonego w formule wyrażanej krzywą Phillips’a i istnieje negatywny szok ogólnej aktywności i dominacja  bezrobocia związanego z nadwyżką globalnej podaży pracy nad popytem na pracę, która szczególnie uwidoczniona jest w liczbie osób długotrwale bezrobotnych oraz w  kształtowaniu się relacji zmian ogólnej liczby bezrobotnych i zmian liczby długotrwale bezrobotnych.
Mierniki 19

Źródło: opracowanie własne 
          
Identyfikacja determinant ułatwia bowiem w opracowywanym planie udzielenie odpowiedzi na pytanie: jakie czynniki sprzyjają efektywnej realizacji programu, a jakie stanowią przeszkodę w oszczędnym, bądź wydajnym przeciwdziałaniu bezrobociu.
 
Literatura
Balewski B.,Psychospoełeczne i ekonomiczne uwarunkowania efektywności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu (praca doktorska) Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania, Poznań 2006,
Balicki W., Ptaszyńska B., Strukturalne bezrobocie transformacyjne (w:) Jarmołowicz W., (red.) Rynek pracy w warunkach zmian ustrojowych, Akademia Ekonomiczne w Poznaniu, Poznań, 2003
Bartkowiak G, Balewski B., Programy edukacyjne ograniczające bezrobocie na lokalnych rynkach pracy, ATH Bielsko Biała, Międzynarodowa Konferencja Naukowa w Szczyrku czerwiec 2006.
Begg D., Fischer S.,  Dornbusch R., Ekonomia, PWE, Warszawa 1993
Calmfors L., Skedinger P., Does Active Labour Market Policy Increase Employment? – Technical Considerations and Some Empirical Evidence from Sweden, Institute for International Economic Studies, Seminar Paper nr 590, Stockholm, 1995
Dolny E., Meller J., Wiśniewski Z., Popyt i pracodawcy na rynku pracy w Polsce, Wydawnictwo UMK, Toruń,1998
Engels F., Rola pracy w procesie uczłowieczenia małpy , (w: ) Marks K.,Engels F., Dzieła wybrane, Warszawa , 1949,t.2
Glikman P., Kabaj M.,Muszkiet T., Ciągłość i transformacja gospodarki, Key Text, Warszawa,1997
Gogolewska J. Regulowanie rynku pracy,(w: ) Winiarski B., Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa,2001,Golinowska S.,O przyczynach bezrobocia i polityce jego zwalczania, Polityka społeczna,Nr3,2001r.,Kołodziejczyk P. (red.), Analiza efektywności programów rynku pracy, MPiPS /KUP, Warszawa 1995
Jan Paweł II,  O pracy ludzkiej, Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, Wrocław, 1983
Jarmołowicz W., (red.) Rynek pracy w warunkach zmian ustrojowych, Akademia Ekonomiczne w Poznaniu, Poznań, 2003
Komender Z. ,Praca ludzka (w:) Człowiek i praca (red) Wołkowski J. PAX, Warszawa, 1979.
Kotarbiński T., Abecadło praktyczności, Warszawa, 1972,
Kryńska E., Kwiatkowski E., Zarychta H., Polityka państwa na rynku pracy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, IPiSS, Warszawa, 1998 r Meager N., Transitional labour markets: bridges between dependent and self employment, (w:) New institutional arrangements in the labour market; Transitional labour markets as a new full employment concept, Schwedler H. (red.) European Academy of the Urban Environment, Berlin 1998.
Maksim M., Aktywna polityka rynku pracy w krajach Unii Europejskiej. Ewolucja koncepcji – instrumenty i finansowanie, (w:) Pocztowski A. (red.) Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005
Markowski K , Rola państwa w gospodarce rynkowej PWE, Warszawa 1992
Marks K., Kapitał, t.1, Książka i Wiedza, Warszawa,1951
K.Mlonek: Bezrobocie - pojęcia podstawowe, Rynek Pracy 11-12/94
Sęp M., uwarunkowania i przemiany strukturalne zatrudnienia młodocianych w przemyśle polskim, Zeszyty Naukowe Seria II, Nr 147, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań,1996
Socha M., Sztanderska U., Strukturalne podstawy bezrobocia w Polsce, PWN, Warszawa, 2000
Strzeszewski Cz., Praca ludzka, KUL, Lublin 1978
Winiarski B.(red.), Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa ,2001,Wiśniewski Z., Polityka zatrudnienia i rynku pracy w RFN, UMK, Toruń, 1994
Wiśniewski Z., Europejska strategia zatrudnienia, a polityka rynku pracy, (w:) Pocztowski A. (red.) Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005
Zieleniewski J., Organizacja i zarządzanie PWN, Warszawa,1981
 
 
 
 


Dane kontaktowe

Błażej Balewski

dziekanat WSKM: (63) 249 1515 - wszystkie weekendy zjazdowe


BB Nieruchomości - Poznan, ul. Głogowska 120/3 adres do korespondencji Słupca, ul. Sienkiewicza 18a


E-mail: blazej@balewski.pl



Realizacja: LM Internet
(c) Copyright by Błażej Balewski 2010. Wszelkie prawa zastrzeżone.